Vier vrae, een laboratoriumverslag
Besproeiingswatergehalte is nie een syfer nie maar vier aparte risiko's, en 'n standaardanalise dek almal: soutgehalte (opbrengs), natrium (grondstruktuur), spesifieke ione (chloried, boor, bikarbonaat — blaar- en vrugskade), en toerustingsfaktore (pH, aanpaksel, yster). Suid-Afrika se amptelike maatstaf is die DWAF-besproeiingsriglyn (Volume 4, 1996), wat soutgehalte as EC — elektriese geleiding, in mS/m rapporteer. As jy eerder in TDS dink, vermenigvuldig mS/m met sowat 6.5 vir mg/L; internasionale tabelle gebruik dS/m, wat eenvoudig mS/m gedeel deur 100 is.
Soutgehalte: die opbrengssyfer
Plante betaal vir brak water deur harder te werk om vog te trek, en die opbrengsverlies begin voordat enigiets verkeerd lyk. Die riglyn se bande: onder 40 mS/m groei selfs soutgevoelige gewasse sonder verlies; by 40–90 mS/m hou matig gevoelige gewasse sowat 95% van opbrengs met versigtige bestuur; by 90–270 mS/m boer jy met matig verdraagsame gewasse teen sowat 90%; by 270–540 mS/m hou daardie selfde gewasse sowat 80% net onder hoëfrekwensiebesproeiing, en anderkant 540 mS/m word die gewaskeuse kort. Waar opbrengsverlies begin, hang sterk van die gewas af — die FAO se standaarddrempels vir die besproeiingswater self (met normale loging):
| Gewas | Water-EC waar opbrengsverlies begin (mS/m) |
|---|---|
| Aarbei | 70 |
| Wingerd | 100 |
| Mielies | 110 |
| Lusern | 130 |
| Tamatie | 170 |
| Koring | 400 |
| Gars | 530 |
Twee praktiese notas. Saailinge is gevoeliger as wat die tabel voorstel — ontkieming kan misluk in water wat 'n gevestigde stand verdra. En soutbestuur is eintlik logingsbestuur: brak water het 'n doelbewuste ekstra besproeiingsfraksie nodig om soute onder die wortels uit te was — water wat 'n droogte jou nie gee nie. Daarom is 'n stygende boorgat-EC in 'n droë jaar 'n gewasbesluit, nie net 'n chemienota nie.
Natrium: die syfer wat die grond toeslaan
SAR — die natriumadsorpsieverhouding — meet natrium teenoor kalsium en magnesium. Hoë-SAR-water laat kleigronde verstrooi: die oppervlak slaan toe, water hou op insypel, en die grond bak tot 'n kors. Die riglyn se veilige teiken vir gevoelige gronde is SAR onder 1.5, met verdraagsaamheid wat styg wanneer die water ook soute dra — en hier lê die teenintuïtiewe slagyster: baie suiwer water is sy eie insypelingsgevaar. Onder sowat 20 mS/m is water so "honger" dat dit grondkalsium stroop en die struktuur laat inval selfs by matige SAR — 'n bekende probleem met reënwater- en bergstroombesproeiing op gevoelige gronde. Die klassieke oplossing is kalsium: gips op die land, of in die water gedoseer, wat kalsium en EC gelyktydig lig.
Die ione wat brand
- Chloried — veilig tot sowat 100 mg/L vir byna alles, selfs op blare gesproei. Op gevoelige gewasse gesprinkel (sitrus, steenvrugte, wingerd) begin blaarbrand tussen 100 en 175 mg/L; wortels verdra effens meer. Drupbesproeiing systap die blaargrens heeltemal — een van die stil argumente vir druppers op randwater.
- Natrium op blare — hou onder sowat 70 mg/L waar loof in warm weer deur spilpunte of sprinkelaars natgemaak word.
- Boor — die nouste venster op die verslag: suurlemoene reageer onder 0.5 mg/L; druiwe, sagtevrugte en uie vanaf 0.5–1 mg/L. Daar is geen plaasskaalse behandeling wat boor goedkoop verwyder nie; die antwoord is gewaskeuse.
- Bikarbonaat — bo rofweg 90 mg/L as CaCO₃ (omtrent 110 mg/L as jou sertifikaat dit as HCO₃ rapporteer) laat oorhoofse besproeiing wit kalkkolle op blare en vrugte — kosmeties op mielies, 'n pakhuisprobleem op tafeldruiwe en pere — en druk kalkaanpaksel in pype en druppers in.
Die toerustingsyfers
Die riglyn se normale pH-venster is 6.5–8.4. Daarbuite, en wanneer kalsium, alkaliniteit en pH saam hoog loop, kyk na die Langelier-indeks (die aanpakselsakrekenaar in ons gereedskap doen dit): bo +0.2 wil die water kalk in pype, kleppe en druppers neerlê; onder −0.2 vreet dit staal en beton. En let op die ysterslagyster: die gewas-riglyn verdra yster tot 5 mg/L, maar druppers begin verstop by 'n vyf-en-twintigste daarvan — die volgende artikel verduidelik hoekom.
Duimreël
Toets voor elke seisoen — en in die middel van die seisoen in 'n droogte, want EC kruip op soos bronne krimp. Lees die verslag in volgorde: EC teen jou gewas se drempel, SAR teen jou grond (en onthou dat baie suiwer water hom ook misdra), dan chloried, boor en bikarbonaat as enigiets oorhoofs besproei word. Onder 40 mS/m en SAR 1.5, besproei vrylik; van daar boontoe is elke trap 'n bestuursbesluit — log meer, skakel oor na drup, voeg kalsium by, verander die gewas — wat die goedkoopste is as jy vroeg weet.